مقالات


    • سخن آغازین


      آرمان ۱۴

      با تاسف بسیار در ماه های اخیر، بیماری همه گیر کوید ۱۹ انسان های بیشماری را به کام نیستی کشاند و چهرۀ زندگی بشر را دگرگون ساخت. باشد که همبستگی جهانی و نیروی دوران ساز علم بر این بحران چیره شود.
      علیرغم تعطیلی اغلب کارهای اجتماعی و فرهنگی، همت دکتر دیان، بنیانگذار بنیاد فرهنگی آرمان، مدیر مسئول، دکتر مهدی سیاح زاده، محققان و هنرمندان همراه آرمان، اعضای خاندان محترم بهار، پروانه بهار، مژده بهار و دکتر هادی بهار و دیگر محققانی که در شمارۀ حاضر در پروندۀ “گفتگوهای امروز با محمد تقی بهار” و سایر بخش ها مشارکت کرده اند، فانوس آرمان را در تیره دریای متلاطم روزگار، روشن نگاه داشت.

      ادامه مطلب

      پروندۀ ویژه: گفتگوهای امروز با افق های محمدتقی بهار

      یادداشت سردبیر – شیریندخت دقیقیان: نقد و گفتگوی افق ها ۵
      محمد حسین ابن یوسف: بهار و دشتی در سپهر سیاست ایران ۸
      مژده بهار: مصاحبه با پروانه بهار به مناسبت انتشار کتاب مرغ سحر ۳۳
      مرتضی حسینی دهکردی: مرغ سحر ناله سر کن! ۳۷
      هادی بهار: دماوندیۀ ملک الشعرای بهار ۴۵
      پروفسور شهین سراج: پژوهش بهار و نظم اندرزنامۀ آذرباد مهر سپندان ۵۸
      اردشیر لطفعلیان: یادی از ملک الشعرای بهار ۹۰


      آرمان ۱۴

      در مجموعه ای که به دعوت فصلنامۀ مطالعات فرهنگی آرمان پس از چند ماه کار و هماهنگی به همت جمعی از محققان و ادیبان- که شماری از آنها از چهره های فرهنگی خاندان بهار هستند- پدیدآمده به گفتگویی با افق های محمدتقی بهار و ابعاد چندگانۀ زیست جهان او همچون ادیب، محقق، سیاستمدار و آزادیخواه خواهیم نشست.
      شیریندخت دقیقیان
      جولای ۲۰۲۰

      ادامه مطلب

      یادداشت هایی دربارۀ کتابچۀ حکمت و آیین رندی، نوشتۀ دکتر ساموئل دیان
      بخش اول حکمت و آیین رندی


      آرمان ۱۴

      وقتی فصلنامه «آرمان» در آمریکا انتشار یافت، در نهایت ناباوری متوجه شدم که بانی خیر و موسس و مدیر دانشمند این نشریه پرمحتوا، دندان پزشک سرشناسی است به نام دکتر ساموئل دیان که به علت اشتیاق به شعر و ادبیات پارسی و تاریخ و فرهنگ و هنر ایران، به چنین کار موفقی پرداخته است. نشریه ای در امتداد مجلات معتبر: «سخن»، «یغما»،«وحید» ، «یادگار»، «ره آورد»، «روزگار نو»، «میراث ایران»، «راهنمای کتاب» و «دفتر هنر»، نشریات پربار و آموزنده ای که در گنجینه فرهنگ و هنر و ادبیات ایران، همواره باقی می مانند.
      در بهار گذشته، به همراه شماره ۱۳ مجله آرمان، دفتر کوچکی به نام «حکمت و آیین رندی» اثر دکتر دیان به دستم رسید که خواندن آن شگفتی فراوان مرا موجب شد. در این دفتر، نویسنده دانشمند، به وجه بدیع و استادانه ای موفق شده مفاهیم» «رند» و «رندی» را در شعر حافظ و ادبیات پارسی مورد بحث و گفتگو قرار داده و با ارائه شواهد ادبی و هنری گوناگون، مفاهیم پیچیده فلسفی را تشریح نماید و خوانندگان را با «حکمت و آیین رندی» آشنا نماید. مرتضی حسینی دهکردی

      ادامه مطلب

      يادمانده هاي من از غلامحسين ساعدي
      پروفسور حسن جوادی
      همراه با نامه ای منتشر نشده از غلامحسین ساعدی


      آرمان ۱۴

      من غلامحسین ساعدي را بار اوّل در تابستان ۱۹۵۷ در كتابفروشي تهران در بازار شيشه گرخانه تبريز ديدم. دانشجوي سال دوّم دانشكده ادبيّات بودم، انگليسي و فرانسه مي خواندم، و عصرها هم براي ياد گرفتن عربي به مدرسه حاج صفرعلي در بازار تبريز مي رفتم. در آن زمان كتابفروشي هاي تبريز ميعادگاه روشنفكران و دانشجويان بودند و هريك از آن ها عدۀ بخصوصي را جلب مي‌كردند، و من در همين كتابفروشي تهران با بهروز دهقاني و صمد بهرنگي آشنا شدم.

      ادامه مطلب

      متن سخنرانی جهانگیر صداقت فر
      در مراسم بزرگداشت سلیمان حییم


      آرمان ۱۴

      اندر صف صنف غزلخوان
      تواضع پیشه کرد و گشت گمنام
      این مقطع غزلی است که این بزرگا مرد «چندین فن حریف» فروتن، به مناسبت جشن ازدواج مراد فیروز طالع- که خود مردی سخنور و اهل ادب بود- سروده است. و من برآنم که در این مجال بسیار اندک، به مرتبت استعداد سخنوری، و اثر خصلت تواضع او در گمنام ماندنش بپردازم.

      ادامه مطلب

      تازه های باهَمِستان: برگ ویژۀ آرمان برای معرفی فعالیت ها و سازمان های مردم نهاد ایرانیان


      آرمان ۱۴

      امید طوطیان: خواننده ای نوآور درجستجوی معنا، عشق و دوستی ۱۴۵
      حوا سلیمی: دلنوشته ای از بیست سال تجربۀ آموزش زبان مادری به نسل مهاجرت در شیکاگو ۱۴۸
      شیرین ربان سازندۀ فیلم مستند “میان صدف ها” پیرامون آثار هنری موسی حییم جلیل هارونی ۱۵۴
      یادداشت سردبیر: ملیحه تیره گل خود، کاروانی بود… ۱۵۷
      ملیحه تیره گل: شناخت خود، مغاکی به ژرفای تردید – معرفی رمان نویس فهیمه فرسایی ۱۵۸

      ادامه مطلب

      وحشی بافقی، طبع بلند و زندگی دشوار- ادب و حکمت به زبان مردم کوچه و بازار
      شهرام الیاس زاده


      آرمان ۱۴

      در این مختصر به دو پدیده در شعر و سخن وحشی بافقی از سرایندگان صاحب نام سدۀ دهم هجری می پردازم. نخست این که سخن و منش او در قیاس با زندگی واقعی اش تضاد چشمگیری را نشان می دهد: از سویی او شاعری است بسیار خوش طبع، شیرین سخن و قادر در فن سخنوری که در صنعت غزل سرایی و مثنوی جایگاهی بلند دارد و در احوال معنوی سخنگوی فضیلت های والای انسانی است؛ از سوی دیگر، او انسانی است به شکل دردناکی حاشیه نشین، تهیدست و بی مال و منال.
      پدیدۀ دوم، زبان فارسی سادۀ شیوای وحشی بافقی، روان نویسی و توانایی او در جلب مردم کوچه و بازار به حکمت و ادب است دربرابر دربار صفوی که بیش از پیش ترکی و عربی را با زبان فارسی درآمیخته بود.

      ادامه مطلب

      گشتی در دیار ترنم: برآمد برنامۀ گل ها
      احمد کاظمی موسوی


      آرمان ۱۴

      در زمستان ۱۳۳۴ مرد موقّری با گام های سنگین در راهروی ساختمان رادیو تهران در میدان ارک به سمت دفتر سرپرست ادارۀ انتشارات و تبلیغات زمان رفت. او داوود پیرنیا حقوقدان دانش آموخته از دانشگاه سوئیس بود که پیشینۀ خدمات برجسته ای در وزارت دادگستری و دارایی داشت. دیدار آن روز دربارۀ مسائل اداری نبود، بلکه دربارۀ ترنّم هایی بود که از دیرباز در درون داوود پیرنیا می جوشید.

      ادامه مطلب

      نیروی هوایی ایران و خاطرات هواپیمایی
      مجید جهانبانی


      آرمان ۱۴

      آشنایی با نیروی هوائی در ایران تا آنجا که مورد مطالعۀ نگارنده قرار گرفت، اولین بار به زمان محمد شاه قاجار (۱۸۴۸-۱۹۳۴ میلادی) برمی گردد که دربارۀ پرواز صحبتی به میان آمده است.
      در سال ۱۸۴۴ یک نفر فرانسوی به نام «ژول ریشارد» به ایران آمده و داوطلب خدمت در دستگاه دولت ایران شده بود. «ژول ریشارد» پس از قبول آیین اسلام به نام «ریشار خان» نامیده شد و بعدها در دولت ایران به مقامات عالی رسید. ریشارد کتابی دربارۀ ایران آن روز نوشته که بسیار جالب توجه و آموزنده است.

      ادامه مطلب

      ستون داستان من
      من و کرونا
      سودابه رکنی


      آرمان ۱۴

      چند وقتی می شود که از بخش اجرایی بیمارستان به بخش اداری و خرید تجهیزات منتقل شده ام. درست هفته سوم کارآموزی ام بود که شیوع بیماری کورونا را اعلام کردند. همه می گویند چه خوش شانس هستی! و من به خودم در آینه نگاه می کنم و می گویم یعنی واقعا خوش شانسم؟ گاهی احساس می کنم به هر شکلی از دست عزارئیل فرار کرده ام و یاد آن فیلمی می- افتم که کابوس بچگیم بود. عزرائیل به دهاتی رفته بود و اگر بالای سر هر مریضی می ایستاد آن مریض میمرد.

      ادامه مطلب

      داستان صورتگری رومیان و چینیان
      مهدی سیاح زاده


      آرمان ۱۴

      گفته اند که در بارگاه پادشاهی، چند نفر رومی و چینی حضور داشتند. سخن از نقاشی پیش آمد. چینیان گفتند: ما در نقاشی نظیر نداریم و رومی ها نیز ادعا کردند که شکوه و جلال نقاشی روم را هیچ ملتی ندارد. در این زمینه، چینی ها به بحث و جدال پرداختند، اما رومیان فقط همان سخن را گفتند و در مقابل استدلال چینیان سکوت کردند. تا آن که شاه گفت: باید عملاً امتحان کرد تا معلوم شود کدام یک از شما در این هنر برتری دارید.

      ادامه مطلب

      یادبودها
      به نکوداشت یاد فرزانه تاییدی
      به نکوداشت یاد نجف دریابندری


      آرمان ۱۴

      فرزانه تأییدی، بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون، در هفتاد و پنج سالگی در روز سه‌شنبه ۵ فروردین، در لندن و در پی بیماری سرطان ریه درگذشت. او که برای ایفای نقش در فیلم‌هایی مانند “فریاد زیر آب” و “خاک” شناخته می‌شد، به آن دسته از بازیگرانی تعلق داشت که انقلاب اسلامی مانع از ادامه کارشان شدند.

      نجف دریابندری زاده‌ ۱۳۰۷ در محلۀ حمام جرمنی آبادان بود. پدرش از افراد سرشناس شهر و نجف فرزند دوم خانواده بود. پدرش در کشتی‌های نفتی ناخدای شماره ۶ بود.
      از زنده یاد شمار بسیاری آثار و ترجمه های ارزشمند به جا مانده که در حیات فرهنگی ایرانیان تاثیرگزار بوده اند، از جمله مشهورترین آنها: تاریخ فلسفه غرب؛ برتراند راسل، «پیرمرد و دریا» (ارنست همینگوی)، «بیگانه‌ای در دهکده» و «هکلبری فین» (مارک تواین) و «رگتایم» و «بیلی باتگیت» (دکتروف) از جمله ترجمه‌های او هستند.

      ادامه مطلب

      نقد، معرفی و بررسی کتاب
      محمد حسین ابن یوسف: گزیده ای از مقاله های شفق سرخ علی دشتی ۲۲۶
      هادی بهار: گلزار بهار ۲۲۸
      پریوش سیم و زر: مجموعه های داستانی ۲۲۹


      آرمان ۱۴

      آرمان: به تازگی جلد اول کتاب گزیده ای از مقاله های شفق سرخ به قلم و کوشش محمد حسین ابن یوسف، تاریخ نگار و متخصص نفت و گاز ساکن در ایالت ویرجینیا منتشر شده است. در شماره ۱۱ آرمان، بخش هایی منتشر نشده از این کتاب به خوانندگان تقدیم شد.

      ادامه مطلب

      شعر:
      شاداب وجدی؛ محمدرضا شفیعی کدکنی؛ نادر مجد؛ جهانگیر صداقت فر

      آرمان ۱۴

      امروز غروب ترانه بود
      سازها از هياهو و تپش
      افتادند.

      پايان پرنده بود
      امروز
      واژگون بر شاخه ى درخت.

      span style=”color: #000000;”>ادامه مطلب

      آرمان ۱۳

      شادمانیم که شمارۀ سیزدهم “آرمان” را به دوستداران فرهنگ و هنر، ادبیات، تاریخ، فلسفه و عرفان ایران تقدیم می داریم. شناخت و اعتلای فرهنگ، اندیشه و هنر ایران زمین با رویکردی امروزین، زنده، چندفرهنگی و با احترام به دیگربودگی که با نسل های گوناگون، گروه های جوانتر ایرانیان و همه فارسی زبانان ارتباط بگیرد، هدف آرمان است.

      ادامه مطلب

      حکمت و آیین رندی
      دکتر ساموئل دیان


      شمس الدین محمد حافظ، یکی از دو بزرگترین غزلسرایان ایران، در اوایل قرن هشتم هجری قمری پا به عرصة وجود گذاشت. حافظ شناسان، ادیبان، ادب پژوهان و ناموران حافظ شناس کتاب ها، مقالات و تفسیرهای فراوانی دربارة این ابرشاعری که عنوان پربار و فاخر و منحصر به فرد مقام «لسان الغیبی» را گرفته است نوشته اند و همچنان خواهند نوشت.
      آیین رندی والاترین و الهام بخش ترین پیام حافظ برای دنیای بشریت است. او به اوج رسانندة طریقت رندی است که با خصوصیات و فضائلی که توصیف کرده، پیام آور و پایه گذار آیینی است که در آن «رند» نماد انسان کامل «حافظ»، مبشر آیین آزادگی و مفسر راه و روش آزاده زیستن انسان ها است.
      نکته ای که مدت ها است ذهن مرا مشغول کرده، این است که اولا چرا این طریقت بعد از مرگ حافظ به بیراهه رفت، فراموش گشت و ایرانگیر نشد. ثانیاً این آیین آزادگی و آزاده زیستن از طرف مفسران ادبی و حافظ شناسان چرا بعد از مرگ حافظ مغفول ماند و آن طور که بایسته است برای نسل های بعد از او تفسیر و توضیح داده نشد.

      ادامه مطلب

      پرونده بزرگداشت دکتر منیر طه
      بهرام گرامی
      نادر مجد
      مرتضی حسینی دهکردی


      آرمان ۱۳

      دکتر منیر طه تن به مصاحبه درنمی‌دهد. او در پاسخ به دکتر پرویز داورپناه که از او می‌خواهد شرح حالش را با بیان خاطرات چند دهه بنویسد، آب پاکی روی دستش می‌ریزد و می‌گوید:
      “شرح حال نویسی را دوست ندارم. به شرح و احوال خود پرداختن آسان نیست. همیشه درمی‌مانم که چه بنویسم، تازه آنچه هم که بنویسم باز من نیست.

      ادامه مطلب

      سیر و سیاحتی در دنیای داستانی شهرنوش پارسی پور
      سودابه رکنی


      آرمان ۱۳

      شهرنوش پارسی‌پور از چهره‌های درخشان ادبیات معاصر فارسی‌ است. این را پس از یک سال سیر و سلوک در دنیای داستان های او می ‌گویم.
      یک سالی می شود که آثارش را می خوانم و هر ویدیوئی که در فضای مجازی منتشر شده، دیده ام. می خواستم درباره اش بنویسم، ولی به دنبال مطالبی جدید بودم و آنچه که درباره او نوشته نشده است! در این یک سال یک تاریخ را پشت سر گذاشته ام!

      ادامه مطلب

      پرونده گرامیداشت یاد پروفسور فضل الله رضا
      محمد حسین ابن یوسف
      مرتضی حسینی دهکردی


      آرمان ۱۳

      نام پروفسور فضل الله رضا برای بیشترین ایرانیان نامی بس آشناست و بسیاری از مردم آگاهی هایی در مورد کارنامه‌ی علمی، اعتبار جهانی و دستاوردهای چشم‌گیر ایشان در زمینه‌ی ریاضیات، فن آوری الکترونیک و پیشگامی در ارائه‌ی «نظریه‌ی اطلاعات» و همچنین تحکیم «تئوری احتمالات» و «تئوری شبکه‌ها» که زیر‌بنای طراحی شبکه‌ی جهانی اینترنت می باشد، دارند.

      ادامه مطلب

      تازه های باهمستان


      آرمان ۱۳

      حسین سجادی قائم‌مقامی فراهانی از نواده‌های میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی، سیاست‌مدار صاحب‌نام دوران قاجار و اهل هنر و ادبیات، یکی از نویسندگان سرشناس هلند شده است.

      مرکز موسیقی کلاسیک ایران که سازمانی مردم نهاد و ثبت شده در ایالت ویرجینیا به ریاست استاد دکتر نادر مجد است، در آخرین روزهای سال ۲۰۱۹ در یک بیانیۀ رسانه ای خبر خوش دریافت حمایت مالی از Virginia Humanities زیرپوشش National Endowment for the Arts را اعلام کرد.

      در روز دوم فوریه ۲۰۲۰ در همایشی که با حضور بیش از ۶۰۰ نفر از افراد جامعه ایرانی- آمریکایی برگزار شد، سخنرانان به گوشه ای از خدمات بزرگترین مولف فرهنگ های دو زبانه پرداختند.

      ادامه مطلب

      گشتی در دیار ترنم: ترانه های علی اکبر شیدا
      احمد کاظمی موسوی


      آرمان ۱۳

      ترانه و ترنّم را از دوران کودکی می شناسیم. گویی زندگی، خالی از این دو نمی تواند باشد. ترانه چه بسا با لالایی شروع شود، و ترنًم را به دنبال خود داشته باشد. هر دو پیام آور یک معنا هستند و آن نوازش روح از راه صداست. هر دو واژه از یک ریشه سرچشمه میگیرند.

      ادامه مطلب

      بازنویسی خلاق داستان های مثنوی
      داستان عیادت رفتن شخص ناشنوا
      دکتر مهدی سیاح زاده


      آرمان ۱۳

      شخص ناشنوایی خبر شد همسایه اش بیمار است. ناشنوا، با خود گفت:
      باید به عیادت او بروم، اما من با این گوش کر چطورمی توانم حرف همسایه ی بیمار خود را بفهمم؟ مخصوصاً این که بیمار است و حتماً با صدای ضعیف حرف می زند. با این همه چاره ای نیست، باید رفت.

      ادامه مطلب

      ستون داستان من
      عشق کودکی من به دیانا دوربین: مجید جهانبانی
      قرنطینه در سال کرونا خاطره ای از سال وبا: حسین دلیل صفایی


      آرمان ۱۳

      تنها مقاله های تحقیقی و تخصصی، ارزشمند و جذاب نیستند. نوشتارهایی هستند برآمده از زندگی واقعی انسان ها که به نیرومندی، اما بسیار طبیعی، خطوط دوران های گوناگون، هیجان ها و عواطف انسانی را زنده و حساس در برابر تخیل خواننده قرار می دهند. از این رو در بخش تاریخ فصلنامۀ آرمان، از این شماره به بعد، ستونی با نام “داستان من” گشایش می یابد. بدین وسیله از همۀ شخصیت های فرهنگی و علمی و هر هموطن و عضو جامعۀ بزرگ ایرانیان دعوت به مشارکت در این ستون می نماییم.
      ادامه مطلب

      زمان چیست؟
      دکتر حسن بلوری


      آرمان ۱۳

      زمان چیست و چگونه به دنیا آمد؟ پرسشی که ذهن انسان را از دیرباز تاکنون به‌‌ خود مشغول کرده است. زمان برای دانش فلسفه یک مولفه‌ی اساسی به‌حساب می‌آید و فیلسوفان بسیاری از دوران مصر باستان، هند،، اینکاها و یونان قدیم تا عصر حاضر به آن پرداخته و می‌پردازند.

      ادامه مطلب

      لیبرالیسم: هنر تفکیک
      مایکل والزر
      شرح و ترجمه: شیریندخت دقیقیان


      آرمان ۱۳

      لیبرالیسم پشتوانه و سنت دمکراسی ایالات متحدۀ آمریکا است. این سنت زیربنای درک بسیاری از پویش ها، دستاوردهای و شگفتی های جامعۀ آمریکا از ابتدای استقلال تا امروز است.
      خواندن مقالۀ حاضر به قلم مایکل والزر، فیلسوف سیاسی معاصر آمریکا، شناختی دقیق نسبت به لیبرالیسم می دهد، به ویژه برای ما ایرانیان که به طور تاریخی در مورد لیبرالیسم دچار بدفهمی و گمراهی هایی بوده ایم که دهه ها است از پیامدهای آن رنج می بریم. متاسفانه در میان ایرانیان در دهه های قرن بیستم علاقۀ مفرط به شعر و نوشتارهای شعاری این آسیب را به دنبال داشت که هر متن کمی پیچیده و نیازمند تامل با برچسب “فلسفه بافی” رد می شد. در نتیجه، به استثنای جمعی محدود، معنای واژگان فلسفه سیاسی و مفاهیمی که در حیات ملت های توسعه یافته نقش اساسی داشتند، بر گسترۀ همگانی ما پوشیده ماند.

      ادامه مطلب

      یادبودها
      به یادبود دکتر سیروس عظیمی
      به یادبود شهلا ریاحی
      به یادبود نصرت کریمی


      آرمان ۱۳

      از دست دادن استادی که از او بس آموخته ام و نسل هایی چند با آثار او با روانشناسی مدرن آشنا شده اند، دشوار و اندوهبار است.
      دکتر سیروس عظیمی از بنیانگذاران روان درمانی نوین ایران، متولد خراسان در سال ۱۳۱۲ بود. پدر او محمد علی عظیمی، در سال ۱۳۰۹ در دوران رضاشاه فقید همراه دانش پژوهان دیگر برای تحصیل به آلمان رفته، مهندس راه آهن شده بود.

      ادامه مطلب

      معرفی کتاب و تازه های نشر
      فریده شبانفر
      بکتاش آبتین
      بهرام روحانی
      ضیاء الدین وظیفه شعاع


      آرمان ۱۳

      فریده شبانفر داستان نویس و مترجم ادبی ساکن لس آنجلس است. در سال های اخیر مجموعه داستان های کوتاه به قلم خانم شبانفر به نام عروج توبای تارزن راهی بازار کتاب شد. بی تردید، داستان نویسان تازه کار ایرانی با شناخت نمونه های خوب ادبیات کشورهای دیگر موفق به خلق آثار مطرح تری در محافل ادبی جهان خواهند شد. کوشش فریده شبانفر در این زمینه ستودنی است، به ویژه که در کار ترجمه دقیق است و زبان فارسی شیوایی دارد.

      ادامه مطلب

      بخش شعر: سوگنامه های میهنی
      علی اکبر جاهد
      محمدرضا شفیعی کدکنی
      اخوان ثالث
      جهانگیر صداقت فر


      آرمان ۱۳

      با سر زنده برازنده تنی باید داشت
      تا تنی هست به جا پیرهنی باید داشت
      مردم خانه به دوش، از بشریت دورند
      با حقوق مدنیت وطنی باید داشت
      سر با فرّ و تن با هنر و حبّ وطن
      حق آزادی و نیک انجمنی باید داشت

      ادامه مطلب

      سخن شورای دبیران


      آرمان ۱۲

      شادمانیم که شمارۀ دوازدهم “آرمان” را به دوستداران فرهنگ و هنر، ادبیات، تاریخ، فلسفه و عرفان ایران تقدیم می داریم. شناخت و اعتلای فرهنگ، اندیشه و هنر ایران زمین با رویکردی امروزین، زنده، چندفرهنگی و با احترام به دیگربودگی که با نسل های گوناگون، گروه های جوانتر ایرانیان و همه فارسی زبانان ارتباط بگیرد، هدف آرمان است.

      ادامه مطلب